ДВЕ АВАНТУРИСТИЧКИ ПРИКАЗНИ ЗА ВРАЌАЊЕТО НА УКРАДЕНИТЕ ДЕЦА

/, Проза, Блесок бр. 118/ДВЕ АВАНТУРИСТИЧКИ ПРИКАЗНИ ЗА ВРАЌАЊЕТО НА УКРАДЕНИТЕ ДЕЦА

ДВЕ АВАНТУРИСТИЧКИ ПРИКАЗНИ ЗА ВРАЌАЊЕТО НА УКРАДЕНИТЕ ДЕЦА

ДОРА


Од каде доаѓаш? Од Вавилон.
Каде одиш? Во окото на циклонот.

Никос Кавадиас

Со Дора поминав чуден, густ и напнат период, но да почнам од почеток, од оној петок наутро на десетти мај. Цела ноќ, како ни претходните, не можев да спијам. Престанав да ги земам апчињата за спиење зашто не ми носеа олеснување, туку само поголем тап замор, па ми се чинеше поприродно да не спијам туку да пливам низ кошмари. Во четвртокот вечер ме фати треперење, ужасен внатрешен студ. Лежев во када полна со врела вода а забите ми ѕвекотат. Во петокот станав да сварам кафе, гледам дека и тато е буден. На масата е раширена географската карта на Европа. И сфаќам дека тато сфатил дека веќе не можам, дека сум на крај од својата физичка моќ, оттука и на секоја друга. И му велам: „Тато, јас одам пред школо по детето, ти најди автомобил како знаеш и умееш“. Тогаш тато малку се вознемири, го подбутна тетка Нола потсетувајќи го на соседот таксист кој и така се буди рано во зората. Потоа земам некаква торба, ги пакувам во неа само документите и некои свои талисмани. Во тој момент дури не знаев точно ни кое дете тој ден ми оди на школо претпладне, а кое попладне, така што не можам никогаш да ги земам двете од школо. А кога не се во школо, не ни даваат да се гледаме. Сите три во страв. Со денови, недели, месеци. Не, не, не, нема за тоа да зборувам. Тоа утро Нина да одеше во школо наутро, јас би ја зела нејзе. Беше тоа оној невозможен лом, да го поведеш само едното дете и да си кажеш себе си само така, една по една, ќе ги вратам дома. Сега, наназад, жал ми е што Нина не беше во утринска смена. Дора самиот ќе ја вратеше за неполни два дена, таква е таа, мојата храбрица безобразница. Но не беше така.
Му ја давам на тато торбата со пасошите и му кажувам да обезбеди превоз и да ме чека во осум и пол пред Фонтаната. И тргнувам, но во последен момент се враќам, го отворам шкафот каде со години седат мајчините работи кои не ги раздадовме, кои не знам зошто ги чувавме. Таму, стара кафеава женска чанта. Старомодна. Ја земам како хипнотизирана. Потоа го земам клучот и го отворам фамилијарниот сеф од кој го земам прстенот на мама со три црвени рубини, го ставам на прст и дури тогаш тргам. Тато и Нола ме гледаат без зборови. Нола ме бацува на врата и ми посакува сè најдобро. И одам. На автобуската станица сфаќам дека во паричникот немам пари, но решавам да не се враќам зашто имам карта за повеќе возења. Пред школото стигнувам еден саат порано. Во Земун тишина, убаво летно утро, градот полека се разбудува. Седнувам на клупата пред ресторанот наспроти Здравствен дом и чекам. Времето тече невозможно бавно. Најпосле пристигнуваат првите ученици-ранобудци, а потоа полека и цела река на деца, само мојата Дора ја нема. Ќе се појави последна, во минута до осум. Стојам кај дрвото во паркот зад школото. Она вика Мама! И се радува. Ја раширувам дланката во која ми лежи она оловно морско коњче, нашиот таен договорен знак дека тргнуваме кога ќе ѝ го покажам. Се тресам од страв и којзнае од што друго. Мојот страв преоѓа и на неа, ја земам за рака и во тишина, додека нејзе ѝ ѕвекотат забите, гласно го повторува повторно и повторно Оченаш, кој и не знам дали го знам. Наместо да одиме до најблиската автобуска станица, ние двете, потполно одземени од страв, правиме некоја неверојатна маршрута низ земунскиот парк, покрај црквата и гимназијата, па по некои улици назад до таа иста станица од која бевме оддалечени не повеќе од дваесет метри. Влегуваме во автобус, излегуваме од станицата после Меркатор, еве нè пред Фонтаната. Пет минути подоцна стигнува и тато со автомобил: црвен 101 и некој младич, шоферот. Во тишина тргнуваме. Јас молчам, Дора молчи, само тато возбудено му дава на младичот некакво апстрактно објаснување за ова наше нагло патување, што, убаво гледам, многу го вознемирува младичот чиј сомнителен поглед сè повеќе го фаќам во ретровизорот. Ништо не му е јасно и очигледно ништо не му се допаѓа. Дали навистина или не, никогаш нема да знам, ама по некои дваесетина километри неговиот автомобил почнува да поткашлува и потскокнува и на крај целосно застана. Кај Банатско Ново Село. Некако се враќаме до центарот на селото. Да, не ти кажав, одиме кон Романија, Темишвар, од каде мислев да полетам за Амстердам. Стигнуваме до селото, покиснати, тато вика нема друго туку да се вратиме. Во селото стигнуваме пред Домот на културата. Од звучникот се слуша Blue moon you saw me standing alone…, и тоа ми дава некаква нова сила, потполно уверена дека некако ќе продолжиме понатаму. Пред Домот на културата група луѓе. Ги прашувам дали има такси во селото, нема, ми кажуваат, но едно љубезно момче ми кажува дека баш сега оди кон Вршац кај тестот, и дека од Вршац таксистите возат до Темишвар без проблем. Влегуваме во неговото ауто, тато, Дора и јас, и така стигнуваме во Вршац. Нè остава на самата такси станица, не сака ниту денар за возењето – широка насмевка, ни посака среќен пат, ја бакна Дора. Приоѓам до првиот слободен таксист и со него тргаме кон Темишвар. Му кажувам на тато да се врати во Белград, но неговото лице е толку очајно што разбирам дека не можам туку така да го оставам тука. Одиме натаму сите тројца. Околу пладне ете нè во Темишвар. Триесет и три степени се. Прашина. Сè вжештено. Суви грла. Некој романски таксист ни објасни каде се наоѓа најблиската туристичка агенција. Таму дознавам дека од Темишвар веќе со месеци не лета ништо, дека аеродромот е затворен и дека може да одам до Букурешт или Арад, од каде оди Панонија експрес, возот за Будимпешта, од каде може да полетам за Амстердам. Се заблагодарувам и се враќам до колата да размислам. Таксистот од Вршац ми кажува дека во Романија доаѓа редовно, дека Чаушеску е мртов, но дека сè друго е живо, дека тука не треба баш многу да се врткаш ако не си турист во група или ако не познаваш некого од локалното население и дека тој, на мое место, би одел во Будимпешта, а не подлабоко во тоа лудило. И така решавам – правец во Пешта. Значи, прво до Арад. Но мојот вршанец ми кажува дека со оглед на тоа дека тој е сега таксист во туѓа земја, подобро е да земам романско такси за Арад. Мене тоа не ми се допаѓа, се плашам да бидеме без него, па тој ми наоѓа решение со романски колега таксист кој за 20 германски марки ќе оди пред нас, а ние по него. Најпрвин тргнуваме кон железничката станица во Темишвар, да купам карти за возот Арад – Будимпешта. Но таму дознав дека странците можат да купат карти само на едно место во градот, а не на станицата. Романското такси напред, ние по него. Еве нè на тоа место. Влегувам, мермерно предворје, мермерни столбови, шалтер на првиот спрат, во висина на мојот нос. Потскокнувам за да ја видам службеничката. Одговарам на низа прашања: која сум, со што се бавам, зошто сум во Романија, зошто одам во Унгарија. Картите ми ги испишува рачно, со саати, полека. Плаќам со марките, и ме фаќа нова врста на страв, параноја; се чувствувам несигурно, како да сум крива за нешто. Службеничката, ледена, без насмевка, на крај ми ги дава тие две карти. Тргнуваме за Арад. Преправки на патот, сè е полека, никој не смее да се побуни, многу полиција. Чудно. Единствената потпора е жолтата дачиа пред нас со романскиот таксист кој од време на време пријателски ќе ни мавне и ќе се насмее. Во Арад стигнуваме околу два саати пред тргнување на возот. Станицата е во центарот на градот, но таксистот кажува како нè водел по подолг пат. Подоцна во ресторанот ќе дознам дека е професор по англиски јазик, дека има жена, балерина која работи во фабрика за чевли и седумгодишна ќерка, дека во Романија се живее тешко, но сето тоа ќе го каже на прекрасен, течен англиски јазик, мирно, со насмевка, доказ дека животот, добро, благодатно го наоѓа патот и таму каде што го уништуваат. Ни кажува дека до станицата нè носел по подолг пат, но по поубави улици, низ низа запуштени угарски убавици, меѓу дрворедите во некаква златна, циметна боја. На станицата во Арад ниеден отклучен тоалет, во ресторанот, нема да ми веруваш, ништо освен вотка во картонско пакување како детски сок, со сламка! Нема ниту вода, зашто нема чаши. Некое дете ни продаде неколку лименки Кока-кола. Седнавме. Чувствувам како на романскиот таксист му е срам и непријатно. Му кажав дека, неговиот роден крај засекогаш ќе го паметам по преубавата долга улица по која поминавме. Се смее и малку му е полесно. На заминување ја бакнува раката на Дора и мојата. И така нашиот таксист од Вршац, кого заборавив да го прашам за името, и тато, нè оставаат на перонот број еден, бидејќи не се знае колку ќе доцни возот, а и двајцата таксисти би сакале назад, дома. Го гледам тато, го гледам неговиот страв и не знам како да го смирам. Таксистот ќе го врати во Вршац, ми ветува дека тато, бидејќи веќе ќе биде ноќ кога ќе стигнат, ќе преноќи и ќе вечера кај него дома, па утредента ќе оди со автобус до Белград. „Додека ти стигнеш дома“, му кажувам, „ние веќе сме во Амстердам, не се секирај и чувај се.“ И така Дора и јас остануваме сами, збунети и исплашени, признавам. Во возот не смееме да заспиеме, таксистот од Вршац не предупреди зашто во тој воз крадците земаат и чевли од нозе. Панонија експрес, Букурешт – Будимпешта – Прага, во моментов е најопасниот воз во Европа. Тогаш покрај нас од никаде се создаде средовечен брачен пар, покрај нив барем дваесет кожни куфери и многу пакети книги. Им приоѓам и ги прашувам дали зборуваат англиски и дали би им пречело доколку Дора и јас им се придружиме. Зборуваат англиски бидејќи се Американци, немаат ништо против да им се придружиме. Велам, извинувајќи се, дека по малку се плашам, а човекот, ширејќи ги рацете и насмевнувајќи се, ми рече: „Вие? Па ангелот е над вас!“ Се воспостави дека и двајцата се мисионери на некоја црква која нема црква бидејќи не веруваат во црква, туку во добрината и луѓето, и дека веќе со години доаѓаат на неколку месеци во Романија; произлезе дека, иако тие одат за Прага, ќе делиме исто купе. Таа се вика Надежда, по потекло е полска еврејка. На романско-унгарската граница ни ги зедоа пасошите на Дора и мојот и нема да ни ги вратат саат и пол. Саат и пол! Тој мој страв не можам да го опишам. Од што толку се плашев не знам до ден денес, има нешто во таа земја, нешто страшно во начинот на кој се однесуваат кон тебе, или сè беше до мене. Што значеше судскиот документ дека децата ми припаѓаат мене таа 1995, кога човечкиот живот немаше никаква цена!
Сите државни служби – полиција, царина – ги вршеа жени. Намуртени, со стиснати усни, ладни. Од возот ќе ги изнесат сите странци освен Дора и мене. После тоа прво олеснување, прво олабавување. Па целиот ден не следат гладот, студот и жедта. Антонио, нашиот љубезен млад сопатник Романец, ја отвори својата торба и џентлменски, како што тоа во Романија го знаат, ни направи на нас двете највкусни сендвичи, во бела салфета, и лимонади. Дора и ден денес ги смета романските сендвичи за најдобри на светот. Дора си играше со оловното морско коњче, кое потоа ѝ падна од раце, сите заедно го прегледавме целото купе, ама исчезна. Тоа, баш во тој момент, беше необичен и добар знак.

Во Пешта стигнавме околу девет навечер и дури тука, на пештанската главна железничка станица, почнавме да се гушкаме, бацуваме и скокаме од среќа. Дури тука знаевме дека сме успеале. Мислев дали да се јавам на Варадиеви, чија адреса ми ја даде добриот Небојша, но не ми се прераскажуваше целата приказна. Во тоа време ни пријде таксист, овој пат унгарски, кој исто така зборуваше течно англиски, и не праша дали ни треба превоз. Превоз? кажувам и се смеам од среќа и олеснување. Ни треба превоз, туш, вечера, ноќевалиште и авионски билети за Амстердам. Тој убаво си отиде до колата, се врати со мобилен телефон, нешто зборува со некој на потполно неразбирлив унгарски. Неполн саат подоцна, Дора и јас се туширавме во пансионот на километар од аеродромот. На масата нè чекаше полна тацна со унгарски специјалитети и бокал полн со домашен сок од вишни. Пред тоа таксистот нè однесе до аеродромот каде купивме билети за првиот утрински лет за Амстердам, Малев, бидејќи тие, како што тој ќе потврди за нас, се триесет отсто поевтини од оние на КЛМ. Таа ноќ, прегрнати, залепени една до друга како две половинки од школка, Дора и јас го почнавме мачниот, бавен пат на враќање на меѓусебната доверба. Сè во тоа мое детенце беше испомешано – од ставот кон самата себе, од недовербата во себе до недовербата во мене. Сега, после три месеци, премерувам каде сме. Дора сè поретко мисли дека не е добро девојче, дека е глупава, дека е грда, дека е непослушна. Многу нешта излегоа од неа, многу нешта дури допрва ќе излезат. Шест месеци без мене, во куќа каде никој вистински не ја сакаше, освен, нормално, Нина, а и тоа го можеле само кога биле сами и кога им било тешко, па би се стуткале една крај друга и би плачеле. Дора секој ја мачеше како сакаше, децата во школо не ја сакаа, а учителката редовно ѝ се дерела: „Што мисли таа твоја мајка? Дали веќе еднаш ќе ги даде документите?“ Шест месеци систематско доведување во сомнеж на сè што до тогаш бил нејзин свет, шест месеци живот во лага, во стрес, во патологија зад затворени граѓански порти на фините луѓе, сето тоа остава трага. Но мојата Дора е создадена од цврст и добар материјал. Нејзината љубов кон вистината и љубов кон правдата, колку и да се разнишани за да се преживее, не се урнати и таа полека, повторно, станува своја и ѝ се враќа верата не само во самата себе или во мене, туку и сè што е свет околу неа, во вистината, во правдата, колку и да ти звучи патетично. Со нејзе навистина е напорно, таа ти е едноставно комплицирано дете, но кога еднаш е вратена во својот свет, детскиот свет, сè е многу полесно. Летото го поминавме во Амстердам – секој ден одевме некаде, во парк, на море во Зандфорт, на базен, во кино, во Кралскиот музеј кој Дора го обожува најмногу од сè и каде никогаш не ѝ е здодевно. И така полека се доближивме до дванаесетти септември и првиот ден на школо.

Кога со Дора стигнав на Шипхол, каде нè чекаа пријателите, сите весели и насмеани, кога со раката на Дора поминав низ онаа стаклена врата, почнав на глас да плачам, во тој час, не претходно, почувствував празнина во левата рака која не ја држеше Нина. И натаму сум стаклена, ранета, измалтретирана, изморена до сржта. За себе не ми се пишува. Кога можам, спијам, немам проблем со несоница, ми се чини дека би можела да спијам цела година без будење, толку сум изморена. Чекам да ја вратам Нина. Психологот ми кажа дека морам да чекам да ме повика и побара да дојдам по неа, дека е постара и дека со своите дванаесет години е способна да ја донесе таа одлука. Дека не можам да ја земам сега како што ја одведе татко ѝ, без мое знаење и сакање, ако не сакам да го повторам неговото злодело. Чекам и молчам за тоа чекање, никому за тоа чекање ништо не зборувам. Ако тоа го дочекам, да, има во мене сила, ќе преживеам сè.
Амстердам, август 1996.

ПреводКалина Б. Исаковска
ПреводЕлизабета Баковска
2018-09-25T09:31:55+00:00 март 27th, 2018|Categories: Литература, Проза, Блесок бр. 118|